OKUL GELİŞİM HEDEFLERİNİN BELİRLENMESİ

Eğitime, öğrenci başarısı açısından bakıldığında dikkate alınması gereken en önemli konu, anaokulundan lise son sınıfa kadar bütün sınıf seviyelerinde öğrencilerin eğitim-öğretim etkinliklerinde merkez olarak alınması gerekliliğidir. Bir başka deyişle "Öğrenci Merkezli Eğitim"; öğrencilerin ilgilerini, isteklerini, becerilerini ve ihtiyaçlarını dikkate alacak biçimde öğretim yaşantılarının düzenlenmesidir.

Millî Eğitimi Geliştirme Projesi çerçevesinde geliştirilen ve eğitimde nitelik artışını hedefleyen "Müfredat Labaratııar Okulları Modeli", Öğrenci merkezli eğitimi esas almıştır. Bu yaklaşıma göre öğretim yaşantıları planlandığında, öğrenciler arasındaki öğrenme hızı ve türlerindeki farklılıklar da dikkate alınır. Müfredat Labaratuar Okulları'nın sürekli gelişiminde de aynı yaklaşımın dikkate alınması büyük önem taşımaktadır

Planlı okul gelişiminde de öğrenci merkez olarak kabul edileceğine ilk olarak "Başarılı öğrenci kimdir?" sorusunun cevabını açığa kavuşturmamız ve öğrenci başarısının artırılmasından nelerin hedefleneceğini ortaya koymamız gerekmektedir.

O halde; Başarılı öğrenci kimdir?

Başarılı bir öğrenci; bilgiyi ezberlemekten çok bilgiye ulaşabilen, bilgiyi kullanabilen, üretken, kişilikli, evrensel ve kültürel değerleri kazanma yolunda gelişim gösterebilen öğrencidir. Ayrıca, başarılı öğrenci, daha sonraki gelişimi için gerekli olan becerilerin farkında olan ve buna süreklilik kazandırabilen öğrencidir.

Hedeflenen başarılı öğrenci profili, öğrencilerin kazanması gerekli olan beceriler esas alınarak aşağıda belirtilmekle birlikte bunlarla sınırlı değildir.

Başarılı Öğrenci:

* Çevresi ile etkili iletişim kurabilen,

* Bilimsel,akılcı ve mantıklı düşünme becerisine sahip,

* Problem çözme becerisi kazanmış,

* Yaşam boyu sürdüreceği bir beceri olarak öğrenmeyi davranış haline getirebilen ve kendi öğrenmesi için çaba harcayabilen,

* Öğretim programlarında belirtilen hedeflere yönetebilen,

* Toplumların ve bireylerin küresel bir bütünlük içi-nde birbirlerine yardımcı olmaları gerekliliğini kavramış.

* Evrensel, kültürel ve ailevi değerlerin bilincinde bir insan olarak insanlık değerlerine sahip çıkan,

* Teknolojinin insanlığa hizmet veren bir araç olduğu bilincine sahip olan bireylerdir.

Başarılı öğrencinin sahip olması gerekli kişilik özellikleri aşağıda belirtilmekle birlikte bunlarla sınırlı değildir.

Başarılı Öğrenci:

* Kendi kendisini yönetebilen,

* Mantıklı düşünen,

* Yaratıcı düşünceye sahip,

* Zamanı verimli olarak kullanabilen,

* Araştırmacı,

* Özgür düşünceye sahip, sorgulayıcı,

* Estetik duygusuna sahip ve yaşamında estetiğe özen gösteren,

* Gelişim için risk alabilen,

* Amaçlara uluşmada gereken çabayı gösterebilen,

* Duygusal olarak dengeli,

* Başkalarında ilgi uyandırma ve güdüleme becerisine sahip bireylerdir.

Başarılı öğrenci aşağıda belirtilen kişisel değerlere sahip olmakla birlikte bunlarla sınırlı değildir.

Başarılı Öğrenci:

* Kendisine değer veren,

* Baş katarına değer veren,

* Okulu ve öğrenmeyi önemseyen,

* Moral ve ahlaki değerlere sahip çıkan,

* Sanat'a ve insanlığa sahip çıkan bireylerdir.

Öğrencilerimizin, Millî Eğitimin Temel Amaçlan doğrultusunda öğretim programlarında belirtilen hedeflere ulaşmaları, kişilik özelliklerini ve değerlerini kazanmaları için okullarımızda planlı gelişim anlayışının benimsenmesi yararlı olacaktır.

Planlı Okul Gelişimi'nde okulun fiziki kaynaklarının sürekli geliştirilmesi ile aynı parelellikte insan kaynaklarının da sürekli geliştirilmesi esastır. Bu esasa göre okulun gelişim hedefleri belirlenecek ve bu hedeflere ulaşmak için yapılması gerekli çalışmalar planlanıp uygulanacaktır.

Okulun fiziksel kaynaklarının geliştirilmesinde MLO Modeli ve MLO Stantardları başlangıç olarak alınabilir. Okuldaki eğitim-öğretimin niteliğinin geliştirilmesinde ise, okulun ilkeleri ve değer yargıları dikkate alınarak gelişim hedefleri belirlenmelidir.

Gelişim hedeflerinin belirlenebilmesi için ilk olarak "Okul İlkeleri ve Değerleri" belirlenmelidir.

Okul İlkeleri ve Değerleri'nin belirlenmesi ile ilgili olarak yapılacak çalışmanın özellikleri ve süreci EK-5'de yer almıştır.

Stratejik Planlama

Okul Gelişim Planı'nın hazırlanmasına geçilmeden önce yapılması gerekli olan bir diğer çalışma da okulun stratejik planının hazırlanmasıdır. Stratejik Plan, okulun gelişim hedeflerini belirleyen, bu hedeflere ulaşmada izlenecek stratejileri ortaya koyan ve okula vizyon kazandıran bir plandır. Bu özellikleri ile stratejik plan, yapılacak çalışmalara yön verecek, önceliklerin tespitine yardımcı olacak ve okulun sürekli gelişimini garanti altına alacaktır. Ayrıca, stratejik plan içerisinde okulun ilkeleri, okulun değer yargıları, okulun misyonu, okulun vizyonu ve değerlendirme ölçütleri bulunacağı için okul gelişiminden amaçlananlar da açığa kavuşacaktır. Bütün bu özellikleri ile okulun stratejik planı adeta okulun anayasası gibi bir işlev görecektir. Nasıl yasalar Anayasa çerçevesinde ona ters düşmeyecek sekide hazırlanıyor ise okul gelişim planına alınacak çalışmalar da gelişim hedeflerine ulaşmaya yönelik olmalıdır. (Bkz. Ek-6)

STRATEJİK PLANLAMA

Stratejik planlamanın ortaya çıkış koşullarına bakmak yararlı olacaktır. Stratejik planlama Amerika'da 1960'lı yıllarda hızlı değişen, önceden tahmin edilemeyen ve kontrol edilemeyen çevre koşullan ile başa çıkabilmenin bir yolu olarak gündeme girmiştir. Kısa sürede stratejik planlama, organizasyonlar için uzun vadeli planlamanın durağan (statik) sürecine karşıt hızla değişen şartlara ayak uydurabilecek dinamik bir çıkış yolu durumuna gelmiştir. Stratejik planlama, organizasyonun misyonu ile bütünleşmesini, iç ve dış etmenlerin açığa çıkarılmasını sağlayan ve değişen dünyadaki fırsatların değerlendirilmesinde organizasyonlara avantaj kazandıran bir yapı durumuna gelmiştir.

Gerçekte stratejik planlamaya bağlı olarak gelişen stratejik düşünce sistemi ve hedeflenen sürekli gelişim sağlıklı organizasyonların iki önemli unsuru durumundadır. Hızla değişen koşullar nedeniyle her ikisi de birbirinden bağımsız olarak önem kazanmıştır. Eğer, bunlar birbirini bütünler bir şekilde ele alınır ise güçlü birer kaynak olabilmekte ve organizasyonun sürekli gelişimi için dinamik güç yaratmaktadır. Bütün bu özellikleri nedeniyle stratejik planlama geleceğe yönelik hareket doğrultularının seçimine ve sürekli gelişime yeni bir yaklaşım kazandırmıştır.

Stratejik Planlama'nm Getirdikleri

Stratejik planlama ile;

* Liderlerin vizyonu hem içte hem de dışta geniş bir kitle tarafından paylaşılıp kabul görür,

* Organizasyonun misyonu açıklık kazanır,

* Hizmet verilen hedef kitlenin özellikleri belirlenir,

* Organizasyonun yapısındaki güçlü ve zayıf yönler açığı çıkar,

* Organizasyonun iç kaynakları tesbit edilir,

* Değişen şartlara bağlı olarak ortaya çıkacak fırsatlar önceden dikkate alındığı için en iyi şekilde değerlendirilir,

* Planlamaya hem içerden hem de dışarıdan katılım sağlanacağı için planlanan çalışmaların kabul görmesi ve uygulamadaki başarısı artar,

* Gelecekte meydana çıkacak muhtemel gelişimlere uygun stratejiler geliştirilebilir,

* Yapılan çalışmalar sürekli olarak değerlendirilip, sonuçları geleceğe yönelik çalışmalarda dikkate alınacağı için gelişimin sürekliliği garanti altına alınır.

Klasik Planlama Yaklaşımı: Klasik planlama anlayışına göre; "Geçmiş" ve "Bugün" birlikte geleceği yaratmaktadır. Bu görüşe göre, geçmiş ile bugünün etkileşimi geleceği oluşturacaktır. Bir bakıma geçmiş deneyimlerimizi bugün ne ölçüde etkili bir şekilde kullanıp kullanamadığımıza bağlı olarak gelecekteki başarı veya başarısızlıklar ortaya çıkacaktır. Bu planlama anlayışı Bili Cook tarafından şu şekilde formüle edilmiştir; (Cook. B, 1988.)

Geçmiş x Bugün = Gelecek

Stratejik Planlama Yaklaşımı: Stratejik planlama yaklaşımına göre; geçmiş deneyimlerimiz ve bilgi birikimlerimiz ile kazandığımız öngörüşümüz; vizyonumuzdur. Vizyonumuzu bugün, etkili bir şekilde kullanarak yapacağımız planlama, geleceği yaratacaktır.

Özetle, "Gelecek" "Geçmiş" ile birlikte bugün yaratılacaktır. Bili Cook tarafından bu yeni planlama yaklaşımı şu şekilde formüle edilmektedir; (Cook. B, 1988.)

Geçmiş x Gelecek = Bugün

İki planlama yaklaşımını ifade eden formülleri karşılaştırdığımızda stratejik planlama yaklaşımının başarı olasılığı klasik planlama anlayışına göre iki kat fazladır. Gelecek tesadüfi olarak gelişmez, tam tersine bugün ortaya koyduğumuz düşünceler ve geleceği şekillendiren hazırlıklar ile bağlantılı olarak gelişir.

Stratejik planlamanın önemi, Peter Drucker tarafından "Geleceği tahmin etmenin en iyi yolu, onu yaratmaktır." sözleri ile ifade edilmektedir. Stratejik plan hazırlanırken uygulamada aşamasında, karşılaşılabilecek sorunlar ve bunların çözümü ortaya konmakta, olası engeller ile bunların üstesinden gelmek için izlenecek stratejiler belirlenmektedir. Ayrıca, uygulanmada devreye girecek insanların bakış açısı ve onların verebileceği tepkiler ile planlamada hedef alınan kitlenin ihtiyaçları ve onların değerleri dikkate alınacağından başarı garanti altına alınmıştır. Özetle diyebiliriz ki; bugünkü başarı geleceğin başarısını getirir.

Klasik planlama yaklaşımı ile stratejik planlama yaklaşımı arasındaki bir diğer farklılık, "Neden-Sonuç İlişkisi"rim ele alınış biçimidir. Klasik planlama anlayışında neden-sonuç ilişkisi üzerinde önemle durulan konu "Sonuç" tur, stratejik planlama yaklaşımında ise "Neden" dir.

Buna göre, olayların gelişimi bizim dışımızda ve müdahale edilemeyen etmenlere bağlı olarak olumlu/başarılı veya olumsuz/başarısız şekilde onuçlanır. "Sonuç" dikkate alındığında kabul edilen inanış, plan üzerinde kontrolün olamayacağıdır. Bili Cook (1988) bu sınırlılığı, "Tek seçenek hiçbir seçeneğin olmayışıdır." sözleri ile ifade etmektedir.

Oysa ki; "Neden"i dikkate alan stratejik planlama anlayışına göre, her ne kadar kontrolümüz dışında birtakım gelişmeler ortaya çıkabilecek ise de, bunların her birine karşı alınacak önlemler amacımız, hedefimiz, beklentilerimiz doğrultusunda önceden tasarlanacağı, yapılacak değişikliklerin önceden planlanacağı ve zamanı geldiğinde uygulamaya konacağı için gelişim daima kontrolümüz altında olacak ve planlamalarımız istediğimiz şekilde sonuçlanacaktır. Bir bakıma gelecek bugün şekillendirilip bugün yaratılacaktır.

Eğitimde Stratejik Planlama: Stratejik planlama günümüzde yaygın olarak kullanılan bir yönetim ve liderlik aracı olduğu halde eğitim alanında gerektiği kadar bilinmemektedir. İlk kez 1960'larda özel sektör tarafından gündeme getirilmiş olup 1980'li yıllardan sonra kâr amaçlı olmayan kuruluşlar ve eğitim kurumları tarafından da kullanılmaya başlanmıştır. Stratejik planlama, Millî Eğitimi Geliştirme Projesi (MEGP) kapsamında yer alan 208 Müfredat Labaratuar Okulu'nda (MLO) "Planlı Okul Gelişim Süreci" içerisinde yer alacak ve uygulamaya girecektir. Bu nedenle "Okul Gelişim Modeli" içerisinde stratejik planlama yaklaşımı yer almaktadır.

Özellikle eğitim yöneticilerinin ihtiyaç duyduğu sistematik bir planlama süreci olarak başarılı bir şekilde uygulandığında eğitim sisteminde karşılaşılan bir çok soruna planlama boyutu ile çözüm getirebilecektir.

Stratejik plan ile uzun vadeli plan bazı özellikleri ile benzerlik göstermesine rağmen, aralarında bir çok açıdan farklılıklar bulunmaktadır. Tablo l .'de, her iki planlama biçimi karşılaştırılmaktadır.

Tablo 1: Uzun Vadeli Planlar ve Stratejik Planların Özellikleri

STRATEJİK PLANLAMA

UZUN VADELİ PLANLAMA

Bağımsız: Plan, hayatın doğal bir parçası olarak görülür.

Ayrıntılı: Plan, belirli amaçlara yönelik rasyonel bir süreç olarak görülür.

Dinamik: Planlama süreci iç ve dış etmenler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi olarak ele alınır.

Statik: Planlama oldukça kesin sınırlar içinde belirlenmiş bir süreçtir.

Kavramsal: Plan, organizasyonun misyonu, değer yargılan ve vizyonunu kapsar.

Detaylı: Plan detaylı bir şekilde tasarlanmış uygulamaları ve yönetimini kapsar.

işlevsel: Planlama süreci dış dünya, geçmiş deneyimler ve geleceğe yönelik tahminlerle etkileşim içerisindedir.

Planlı: Planlama sürecinin bir bitiş noktası vardır ve başarı, sürecin mükemmelliyeti ile ilişkilidir.

Seçici: Planlama süreci, organizasyonun gerçekleri ile bağlantılıdır.

Genel: Planlama süreci bir organizasyonun farklı ünitelerini ve farklı organizasyonların farklı ünitelerini ilişkilendirme eğilimindedir.

Dışa Dönük: Planlama süreci, değişen dünya şartlarını dikkate alır ve onun gerçekleri ile organizasyonun gerçeklerini bağdaştırır.

içe Dönük: Planlama süreci organizasyon içindeki ihtiyaçların giderilmesi konusuna odaklanmıştır.

Süregiden: Planlama asla sona ermez. Sürekli olarak planın bazı bölümleri değişen dünya koşullarına göre yeniden düzenlenir.

Çizgisel: Planlama süreci ve planlar çizgiseldir başı sonu bellidir ve 5'er yıllık bir zaman dilimi içindeki gelişimi kapsar.

(Triangle Associates, Inc.,1993., s.2.)

Stratejik planlama, uzak ufukları içine alan bir planlama süreci olduğu halde uzun vadeli bir plan değildir. Organizasyonun gelişim hedeflerine ulaşması için izlenecek hareket yönüne bir açıklık kazandırır. Ayrıca, organizasyonunun zayıf yönlerinin tesbit edilerek bunların giderilmesine, güçlü olduğu yönlerinin tesbit edilerek bunların değerlendirmesine imkân tanır. Stratejik planlamaya karşı uzun vadeli planların yapısal özelliklerini de belirtmek iki planlama tipi arasındaki farklılıkları daha net bir şekilde görmek için yararlı olacaktır. (Bkz. Tablo:2)

Karşılaştırmada dört önemli değişken temel alınmıştır. Bunlar; dış etmenler, organizasyonun misyonu, organizasyonun amaçları ve organizasyon içindeki güç dağılımıdır.